Jest taka dziwna kategoria w języku polskim, która spędza sen z powiek nie tylko obcokrajowcom, którzy uczą się języka polskiego jako obcego czy osobom polskiego pochodzenia, które uczą się języka polskiego jako odziedziczonego, ale nawet tym z nas, dla których język polski jest językiem ojczystym, językiem edukacji i to nawet edukacji akademickiej.

Okazało się ostatnio, iż kategoria ta stała się ciekawym odkryciem naszych ostatnich lekcji i otworzyła przed naszymi studentami drzwi do zupełnie nowe światy i sposoby myślenia😊

Jaką kategorię mam na myśli?

Oczywiście. Dzisiaj na tapecie będzie żywotność męskoosobowa!!!! Brzmi dziwnie? I dobrze! Bo dziwnym jest.

Najłatwiejsze wyjaśnienie, jakie rzeczowniki męskie mają w gramatyce opisowej języka polskiego etykietę „męskożywotny”, to takie, że chodzi o zwierzęta – o te istoty, które faktycznie żyją, mają serca i oddychają. I ta grupa ma w bierniku liczby pojedynczej końcówki -ego -a, tak samo jak rzeczowniki męskoosobowe.

Znam dobrego lekarza.

Lubię mojego sąsiada.

Spotkałam mojego nauczyciela.

Mam małego psa.

Adoptował*m rudego kota.

Zobaczę prawdziwego słonia.

Sprawy się jednak komplikują, gdy nagle do tej kategorii z końcówkami -ego -a wpadają najróżniejsze i najdziwniejsze grupy, którym nawet przy najszczerszych chęciach trudno dodać etykietkę „męskożywotny”.

Z kilku popularnych opracowań zebrałam dla Was te grupy:

Rodzaj męskożywotny bajkowy i fantastyczny: męskie istoty baśniowe, bohaterowie wyobraźni i istoty nadprzyrodzone.

Kocham polskiego Wiedźmina.

Znam świętego Mikołaja.

Widzę dobrego anioła.

Rodzaj męskożywotny roślinny: botaniczne nazwy gatunków roślin i kwiatów w rodzaju męskim– dla fanów botaniki.

Dostałam pięknego fiołka.

Mam dużego filodendrona.

Dam ci małego kaktusa.

Rodzaj męskożywotny warzywny i owocowy: wszystko, co męskie z warzywniaka, ogrodu i pola.

Kupiłam smacznego arbuza.

Zjadłam świeżego kalafiora.

Mam dużego selera.

Rodzaj męskożywotny jedzeniowy: cała męska reszta, która ląduje na naszym talerzu, ale… nie zawsze – w przeciwieństwie do kebaba czy hot-doga, ani sos, ani gulasz nie są postrzegane w gramatyce języka polskiego jako wystarczająco męskie, aby dostąpić zaszczytu używania końcówki -ego – a.

Zamów kotleta schabowego.

Poproszę małego hot-doga.

Ugotuję dobrego kurczaka.

Rodzaj męskożywotny markowy: dobry brand jest na wagę złota i wskakuje do bananowej grupy uprzywilejowanych.

Kup nowego Apple’a.

Załóż zielonegoAdidasa.

Wolę starego Samsunga.

Rodzaj męskożywotny technologiczny: może te wszystkie nowe sprzęty są jak przedłużenie naszych rąk i głów? Na pewno to anglicyzmy, które lubimy ubrać w -ego -a.

Kupiłam nowego smartfona.

Zainstaluj dobrego antywirusa!

Daj im tego lajka!

Rodzaj męskożywotny używkowy: nigdy nie rozumiałam, dlaczego piję sok i szampanA.

Wypalę jednego papierosa.

Wypiję francuskiego szampana.

Pójdę na jednego drinka.

Rodzaj męskożywotny metaforyczny: tak, żeby odróżnić, kiedy mamy na myśli coś zwykłego, a kiedy mówimy przenośniami, a nie jak krowie na rowie.

Mam dobrego nosa.

Mamy pięknego modela.

Spotkałam dziwnego typa.

Rodzaj męskożywotny walutowy: wiadomo – kasa!

Mam jednego złotego.

Mam jednego dolara.

Mam jednego funta.

Rodzaj męskożywotny kosmiczny: nieodgadnione światy i planety.

Oglądam Neptuna.

Widzę Saturna.

Obserwuję Urana.

Rodzaj męskożywotny taneczny: tutaj to chyba chodzi o endorfiny, bo innego powodu nie widzę.

Tańczę klasycznego walca.

Znam tego poloneza.

Lubię rock and roll’a.

Rodzaj męskożywotny growy: gry i figury gier – kto wygrywa, ten ma -ego -a.

Gram w tenisa stołowego.

Gram w trudnego pokera.

Gram w szybkiego squash’a.

Widać wyraźnie więc, że dzisiaj kategoria żywotności w sumie nie jest pomocna, żeby widzieć, kiedy w języku polskim używamy końcówek -ego, -a w bierniku rodzaju męskiego. Warto zapamiętać powyższe sytuacje i konteksty oraz zapamiętać, że dzięki tej różnicy gramatycznej możemy nadają rzeczom specyficznego znaczenia – bliskości, konkretności, emocjonalności czy metaforyczności.

Polska gramatyka ożywia świat! 😊nawet arbuza!

Wiemy, że forma gramatyczna bardzo często mówi, jak myślimy o rzeczy, a nie czym ona obiektywnie jest.